Lỗi chính tả trong tiếng Việt và các nguyên tắc để sửa chữa

Phong ba bão táp không bằng ngữ pháp Việt Nam là câu nói mà hẳn nhiều người đã nghe, nói ra không phải dìm hàng chứ mình nghĩ cũng đến phân nửa người trưởng thành vẫn sai chính tả, nói ngọng hoặc có các vấn đề khác về ngôn ngữ. Và trong văn nói đã đành, trong văn viết mà sai chính tả nhiều khi khá khó chịu khi trở thành trò cười cho người khác! Vậy hãy cùng Biết Tuốt tìm hiểu về các nguyên tắc, bài học trong tiếng Việt để viết đúng chính tả nhé!

Cả làng nói ngọng
Học các nguyên tắc chính tả trong tiếng Việt là điều cần thiết

Nguyên tắc khi dùng X/S :

Ghi nhớ:

  • X xuất hiện trong các tiếng có âm đệm (xuề xoà, xoay xở, xoành xoạch, xuềnh xoàng,…), s chỉ xuất hiện trong một số ít các âm tiết có âm đệm như: soát, soạt, soạn, soạng, suất.
  • X và s không cùng xuất hiện trong một từ láy.
  • Nói chung, cách phân biệt x/s không có quy luật riêng. Cách sửa chữa lỗi duy nhất là nắm nghĩa của từ, rèn luyện trí nhớ bằng cách đọc nhiều và viết nhiều.
  •  Sạch sẽ, sụt sịt, sửng sốt, sù sì, sì sụp, sù sụ, so sánh, sinh sôi, sáng sủa, san sát, sặc sỡ,…
  • Xót xa, xù xì, xấu xa, xì xào, xao xác, xinh xắn, xao xuyến, xào xạc, xa xôi, xấp xỉ,…
  • Xứ sở, sản xuất, xuất sắc, xác suất, xoay sở, xổ số, sâu xa, soi xét,…
Ngừng tranh luận khi sai chính tả
Ngừng tranh luận khi sai chính tả

Nguyên tắc khi dùng Gi/R/D :

Ghi nhớ:

  • Gi và d không cùng xuất hiện trong một từ láy.
  • Những từ láy vần, nếu tiếng thứ nhất có phụ âm đầu là l thì tiếng thứ hai có phụ âm đầu là d (lim dim, lò dò, lai dai, líu díu,…)
  • Từ láy mô phỏng tiếng động đều viết r (róc rách, rì rào, réo rắt,…)
  • Gi và r không kết hợp với các tiếng có âm đệm. Các tiếng có âm đệm chỉ viết với d (duyệt binh, duy trì, doạ nạt, doanh nghiệp,…)
  • Tiếng có âm đầu r có thể tạo thành từ láy với tiếng có âm đầu b, c, k (gi và d không có khả năng này) (VD: bứt rứt, cập rập,…)
  • Trong từ Hán Việt, tiếng có thanh ngã (~), nặng (.) viết d; mang thanh hỏi (?), sắc (/) viết với gi.
Bạn có thể sai mọi thứ, trừ chính tả
Bạn có thể sai mọi thứ, trừ chính tả

Mẹo D / Gi / R :

  • Phụ âm R không bao giờ xuất hiện trong một từ Hán Việt.
  • Các chữ Hán việt mang dấu ngã (~) và dấu nặng (.) đều viết d ( dã man, dạ hội, đồng dạng, diễn viên, hấp dẫn, dĩ nhiên, dũng cảm).
  • Các chữ Hán Việt mang dấu sắc (/) và hỏi (?) đều viết gi (giả định, giải thích, giảng giải, giá cả, giám sát, tam giác, biên giới)
  • Các chữ Hán Việt có phụ âm đầu viết là gi khi đứng sau nó là nguyên âm a, mang dấu huyền () và dấu ngang (Gia đình, giai cấp, giang sơn).
    (Ngoại lệ có: ca dao, danh dự).
  • Chữ Hán Việt mang dấu huyền hoặc dấu ngang, âm chính không phải là nguyên âm a (mà là một nguyên âm khác) thì phải viết với d (dân gian, tuổi dần, di truyền, dinh dưỡng, do thám).
Phát âm chuẩn tiếng Việt
Phát âm chuẩn tiếng Việt

Nguyên tắc khi dùng L/N:

Ghi nhớ:

  • L xuất hiện trong các tiếng có âm đệm (VD: loan, luân, loa,…)
  • N không xuất hiện trong các tiếng có âm đệm (trừ 2 âm tiết Hán Việt: noãn, noa).
    Ví dụ: chói loà, loá mắt, loảng xoảng, loà xoà, loạng choạng, loan báo, loăng quăng, loằng ngoằng, loắt choắt, quần loe, lập loè, loá sáng, luân lí, kỉ luật, luẩn quẩn, lưu luyến, luyên thuyên, tuý luý, …
    – Trong cấu tạo từ láy:
  •  Cả L và N đều có từ láy âm nhưng chúng không láy ấm với nhau. Do đó nếu gặp từ láy âm thì ta có thể chọn cả hai tiếng cùng có âm L hoặc N.
    Ví dụ: no nê, nợ nần, nao núng, nôn nao, nảy nở, nung nấu,… lo lắng, lầm lì, lanh lảnh, lung linh, long lanh, len lỏi, lâm li,…
  • Láy vần: trong các từ láy vần có tiếng có N hoặc L thì tiếng thứ nhất bao giờ cũng có âm đầu L, tiếng thứ hai có âm đầu N khi tiếng thứ nhất có âm đầu gi hoặc khuyết âm đầu và tiếng thứ hai có âm đầu L khi tiếng thứ nhất có âm đầu khác gi. Do đó nếu gặp từ láy vần thì tiếng thứ nhất ta phải chọn âm đầu L còn nếu tiếng thứ nhầt có âm đầu gi hoặc khuyết âm đầu thì tiếng thứ hai ta chọn N, tiếng thứ nhất có âm đầu khác gi thì tiếng thứ hai ta chọn L. (Trừ hai trường hợp đặc biệt: khúm núm, khệ nệ).
    Ví dụ: la cà, lờ đờ, lò dò, lù đù, lơ mơ, lan man, lõm bõm, lạch bạch, … gian nan, gieo neo, giãy nảy, áy náy, ảo não, ăn năn, … cheo leo, chói lọi, lông bông, khét nẹt, khoác lác, …
    – Một số từ có thể thay thế âm đầu nh bằng âm đầu L.
    Ví dụ: nhời – lời, nhẽ – lẽ, nhỡ – lỡ, nhát – lát, nhăm nhe – lăm le, nhấp nhánh – lấp lánh, nhố nhăng – lố lăng, …
    – Một số từ có thể thay âm đầu đ, c bằng âm đầu n.
    Ví dụ: đấy – nấy, cạo – nạo, kích – ních, cạy – nạy, …
    – Những từ dùng chỉ vị trí hoặc chỉ sự ẩn nấp thường viết bằng n.
    Ví dụ: này, nọ, ni, nớ, nào, nấp, náu, né, nép, ..
    Bài tập: Điền l / n:
    …o …ê, …o …ắng, …ưu …uyến, …ô …ức, …ão …ùng, …óng …ảy, …ăn …óc, …ong …anh, …ành …ặn, …anh …ợi, …oè …oẹt, …ơm …ớp.
Dành cả thanh xuân để đi bắt lỗi chính tả
Dành cả thanh xuân để đi bắt lỗi chính tả

Nguyên tắc khi dùng Ch/Tr:

Ghi nhớ:

  • Khả năng tạo từ láy của tr hạn chế hơn ch. Tr tạo kiểu láy âm là chính (trắng trẻo), còn ch cấu tạo vừa láy âm, vừa láy vần (chông chênh, chơi vơi) (tr chỉ xuất hiện trong một vài từ láy vần : trẹt nlét, trọc lóc, trụi lũi).
  • Những danh từ (hay đại từ) chỉ quan hệ thân thuộc trong gia đình chỉ viết với ch (không viết tr): cha, chú, cháu, chị , chồng, chàng, chút, chắt,…
  • Những danh từ chỉ đồ vật thường dùng trong nhà chỉ viết với ch : chạn, chum, chén, chai, chõng, chiếu, chăn, chảo, chổi,…
  • Từ có ý nghĩa phủ định chỉ viết với ch: chẳng, chưa, chớ, chả,…
  • Tên cây, hoa quả; tên các món ăn; cử động, thao tác của cơ thể, động tác lao động chân tay phần lớn viết với ch.
  • Tiếng trong từ Hán Việt mang thanh nặng(.) và huyền ( ) viết tr.
    Mẹo tr / ch:
  • Khi gặp một chữ bắt đầu bằng ch, nếu thấy chữ đó mang dấu huyền ( ), dấu ngã (~) và dấu nặng (.) thì đấy là từ thuần Việt.
  • Ngược lại, một chữ viết với tr nếu mang một trong ba dấu thanh nói trên thì chữ đó là chữ Hán Việt.
    Cụ thể: Tiếng Hán Việt mang một trong ba dấu huyền, ngã, nặng thì phụ âm đầu chỉ viết tr (không viết ch): trà, tràng, trào, trầm, trì, triều, trình, trù, trùng, truyền, trừ (12 chữ); trĩ, trữ (2 chữ), trạch, trại, trạm, trạng, trận, trập, trệ, trị, triện, triệt, triệu, trịnh, trọc, trọng, trợ, trụ, trục, truỵ, truyện, trực, trượng (21 chữ).
    – Trong tiếng Hán Việt, nếu sau phụ âm đầu là nguyên âm a thì hầu hết viết tr (không viết ch) : tra, trà, trá, trác, trách, trạch, trai, trại, trạm, trảm, trang, tràng, tráng, trạng, tranh, trào, trảo (18 chữ).
    – Trong tiếng Hán Việt, nếu sau phụ âm đầu là nguyên âm o hoặc ơ thì hầu hết viết tr (không viết ch): tróc, trọc, trọng, trở, trợ (5 chữ).
    – Trong tiếng Hán Việt, nếu sau phụ âm đầu là ư thì phần lớn viết tr : trừ, trữ, trứ, trực, trưng, trừng, trước, trương, trường, trưởng, trướng, trượng, trừu (13 chữ). Viết ch chỉ có : chư, chức, chứng, chương, chưởng, chướng (7 chữ).

Nguyên tắc khi dùng C,K,Q

Ghi nhớ:
Âm đầu “cờ” được ghi bằng các chữ cái c, k, q.

  • Viết q trước các vần có âm đệm ghi bằng chữ cái u.
  • Viết k trước các nguyên âm e, ê, i (iê, ia)
  • Viết c trước các nguyên âm khác còn lại.

Nguyên tắc khi dùng i/y

Ghi nhớ:

  • Nếu đứng một mình thì viết y (y tế, ý nghĩ ).
  • Nếu đứng sau âm đệm u thì viết y (suy nghĩ, quy định ).
  •  Nếu nguyên âm đôi iê đứng đầu tiếng thì viết y (yên ả, yêu thương).
  •  Nếu là vị trí đầu tiếng (không có âm đệm) thì viết i (im lặng, in ấn ).
  •  Nếu là vị trí cuối tiếng (trừ uy, ay, ây) thì viết i (chui lủi, hoa nhài).
Mọi lý lẽ đanh thép đều trở nên vô nghĩa khi viết sai chính tả
Mọi lý lẽ đanh thép đều trở nên vô nghĩa khi viết sai chính tả

Nguyên tắc về viết hoa trong Tiếng Việt:

  • Tên người, tên núi, tên sông, tỉnh, thành phố, quận, huyện, xã, làng,…của Việt Nam được viết hoa chữ cái đầu của mỗi tiếng (VD: Lê Lợi, Trần Hưng Đạo, Trường Sơn, Cửu Long,…)
    – Riêng tên người, địa danh của một số dân tộc ít người nếu được phiên âm từ tiếng dân tộc thì chỉ viết hoa chữ cái đầu ở mỗi bộ phận của tên, giữa các tiếng trong cùng một bộ phận có dấu gạch nối ( VD: Kơ-pa Kơ- lơng, Y-a-li, Đăm –bri, Pắc-pó,…)
  • Tên người, tên địa danh nước ngoài phiên âm trực tiếp ra tiếng Việt thì viết hoa chữ cái đầu ở mỗi bộ phận của tên, giữa các tiếng trong cùng một bộ phận có dấu gạch nối (VD: Lu-i Pa-xtơ, Tô- mát, Ê-đi-xơn, Mê-kông, Von-ga, Ki-ép, Ma-lai-xi-a, In-đô-nê-xi-a,…)
  • Riêng tên người, tên địa danh nước ngoài được gọi như kiểu tên người, tên địa danh Việt Nam (do được phiên âm qua âm Hán Việt nên đã được Việt hoá ), thì được viết hoa như tên người, tên địa danh Việt Nam (VD: Lí Bạch, Đỗ Phủ, Trương Mạn Ngọc, Trung Quốc, Ấn Độ, Triều Tiên,…)
  • Tên các cơ quan, đoàn thể, tổ chức chính trị, xã hội; cụm từ chỉ huân, huy chương, danh hiệu, giải thưởng,…được viết hoa chữ cái đầu ở tiếng đầu các bộ phận nêu nên tính chất “riêng” của tên riêng đó (VD: Đảng Cộng sản Việt Nam, Trường Đại học sư phạm Hà Nội, Huy hiệu Cháu ngoan Bác Hồ,…)
  • Các chữ cái đầu câu, đầu đoạn, đầu bài, đầu các chương mục, đầu dòng thơ đều phải viết hoa.
  • Một số danh từ chung và đại từ xưng hô cũng có thể được viết hoa để tỏ thái độ kính trọng đối với những người và sự việc mà chúng biểu thị (VD: Việt Nam ta gọi tên Người thiết tha)
  • Các sự vật khác (động vật, thực vật, đồ đạc) nếu được đặt tên riêng thì những tên riêng ấy cũng viết hoa theo quy tắc viết hoa tên người (VD: cô Đậu Nành, anh Dưa Hấu, chị Gà Mái Mơ, chú Mướp,…)
Chỉ quan tâm chính tả, chưa xét tới nội dung
Chỉ quan tâm chính tả, chưa xét tới nội dung

Nguyên tắc đánh dấu câu trong Tiếng Việt:

Ghi nhớ:

  • Dấu thanh thường đặt ở trên hoặc dưới âm chính (VD: loá mắt, khoẻ khoắn,…)
  • Ở các nguyên âm có dấu mũ thì các dấu thanh được viết hơi cao lệch về bên phải của dấu mũ (VD: trồng nấm, biển khơi, cố gắng,…)
  • Trong tiếng có nguyên âm đôi mà không có âm cuối vần thì dấu thanh được viết ở con chữ thứ nhất của nguyên âm đôi. (VD: cây mía, lựa chọn, múa hát,…)
  • Trong tiếng có nguyên âm đôi mà có âm cuối vần thì dấu thanh được viết ở con chữ thứ hai của nguyên âm đôi (VD: ước muốn, chai rượu, sợi miến,…).

Các bạn có ý kiến gì nhớ comment bên dưới nhé, và chần chừ gì mà không share ngay cho mấy đứa bạn chuyên viết sai chính tả đi thôi 😀

5/5 (7 Đánh giá)

Bài viết cùng chủ đề: